Antara cabaran utama ialah kesukaran etnik minoriti ini untuk mempromosikan budaya mereka melalui platform global, di samping generasi muda yang semakin kurang pendedahan terhadap warisan sendiri akibat arus modenisasi.
Menyedari isu ini, Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) telah berganding bahu bersama komuniti tempatan dalam menganjurkan Borneo’s Culture & Ethnicity Showcase 2024, melibatkan penyertaan 12 persatuan etnik dari seluruh Sarawak (gazette.unimas.my), bertujuan memupuk kesedaran budaya serta menghantar delegasi budaya ke luar negara.
Inisiatif ini turut diperkukuhkan melalui pelaksanaan program inklusif seperti “Future Collaboration on Singapore Cultural Diplomacy”, satu kerjasama antara UNIMAS, Sarawak Heritage Society dan Singapore Heritage Society, yang bukan sahaja membuka ruang penerbitan data budaya tetapi juga memperkasa kumpulan minoriti melalui kolaborasi antarabangsa yang lebih menyeluruh.
Platform diplomasi budaya di Sarawak masih terhad, apabila tumpuan utama diberikan kepada beberapa festival berskala besar seperti Rainforest World Music Festival dan Borneo Cultural Festival, manakala aktiviti budaya di peringkat komuniti seperti Gawai Dayak dan Pesta Kaul masih belum mendapat pengiktirafan global yang setara.
Hal ini menyebabkan warisan tempatan kurang dieksploitasi secara meluas untuk menyumbang kepada pembangunan sosio-ekonomi jangka panjang, khususnya dari segi pemberdayaan ekonomi komuniti luar bandar.
Statistik terkini menunjukkan bahawa Majlis Tindakan Pelancongan dan Budaya (MTCP) telah memberikan peruntukkan tambahan sebanyak RM3.37 juta pembiayaan untuk 15 projek pelancongan di seluruh Sarawak yang menumpukan usaha menaik taraf dan membaik pulih kemudahan pelancongan serta inap desa.
Di samping itu, Rainforest World Music Festival 2024 berjaya menarik 26,000 pengunjung, sekali gus menjana RM690,000 hasil jualan kraf tangan tempatan serta membuka peluang kepada penglibatan meluas artis komuniti.
Menyedari potensi besar ini, Kerajaan Sarawak turut memperluas pendekatan Empowerment of Community-Based Tourism (CBT) yang merangkumi promosi homestay, kraftangan, dan makanan tradisional, seperti yang diumumkan oleh Premier Sarawak menerusi dasar memperkukuh ekonomi tempatan melalui penglibatan langsung masyarakat.
Budaya sebagai jambatan perpaduan sosial semakin terhakis dalam kalangan generasi muda, terutamanya belia luar bandar yang lebih cenderung memilih kerjaya stabil tanpa mengoptimumkan potensi budaya sebagai aset pembangunan diri dan komuniti.
Jurang platform pendidikan budaya juga menyumbang kepada penurunan minat terhadap warisan, apabila sekolah dan institusi pendidikan belum sepenuhnya membudayakan aktiviti berkaitan sejarah dan seni tradisional.
Menangani cabaran ini, pelbagai usaha telah digerakkan, antaranya Sarawak Zone Cultural Generation Camp 2024 yang menghimpunkan 100 belia dari pelbagai kaum untuk memperkukuh semangat perpaduan melalui aktiviti budaya seperti tarian etnik dan permainan tradisional (sarawakdaily.com).
Selain itu, inisiatif memasukkan seni tradisional dalam silibus sekolah serta lawatan pendidikan ke lokasi seperti Sarawak Cultural Village dilihat sebagai pendekatan berimpak tinggi dalam meningkatkan kesedaran budaya dalam kalangan pelajar.
Tambahan pula, program Service Learning Malaysia – University for Society (SULAM) turut menyumbang ke arah integrasi sosial apabila pelajar UNIMAS terlibat secara langsung dalam penganjuran showcase budaya dan aktiviti kesukarelawanan komuniti, sekali gus memperkukuh nilai sivik dan perpaduan antara etnik di Sarawak.
Pembangunan komuniti dan pendidikan berkekalan merupakan elemen penting dalam memastikan kelangsungan budaya di Sarawak, namun pelaksanaannya masih berdepan beberapa cabaran utama.
Antara isu kritikal ialah kekurangan infrastruktur budaya di luar bandar, seperti pusat komuniti dan pusat latihan seni, serta ketiadaan latihan formal kepada penggiat seni tempatan dan pemandu budaya yang boleh mengangkat warisan kepada tahap profesional.
Bagi menangani cabaran ini, pendekatan bersepadu telah dilaksanakan, antaranya dengan menggalakkan penggunaan kemudahan seperti Pusat Ekonomi Digital (PEDi) dan telecentre yang kini turut menawarkan modul kursus budaya tempatan sebagai sebahagian daripada pembangunan modal insan luar bandar.
Tambahan pula, Sarawak Craft Council dan Sarawak Arts Council telah menyalurkan dana MYSENI sebanyak RM953,000, memberi manfaat secara langsung kepada 9 individu, 12 persatuan, 8 komuniti dan 11 syarikat seni tempatan yang terlibat dalam pemuliharaan serta promosi budaya.
Inisiatif ini turut diperkukuh melalui penganjuran Borneo Craft Global Expo 2024 yang menghimpunkan lebih 300 pameran dari dalam dan luar negara, bertujuan melatih dan membuka pasaran antarabangsa kepada komuniti budaya tempatan, sekali gus mengangkat budaya Sarawak sebagai aset ekonomi dan pendidikan yang berdaya saing di peringkat global.
Kesimpulannya, melalui diplomasi budaya, Sarawak memanfaatkan warisan seni dan tradisi sebagai alat untuk meningkatkan perpaduan sosial, memacu ekonomi komuniti serta memperkasa pendidikan budaya generasi muda.
Dengan strategi berpacukan data, sokongan kerajaan dan akademia, serta penyertaan aktif masyarakat—birokrasi budaya bukan hanya “cermin tradisi”, malah “penggerak pembangunan” dan pembentuk identiti global.
Sarawak kini berdiri sebagai contoh bagaimana budaya lokal mampu mencipta kesan antarabangsa menjadikan warisan bukan sekadar kenangan, tetapi aset pembangunan jangka panjang.
Rujukan:
- Premier Department of Sarawak Government. (2024). Sarawak’s Ethnic Diversity and Community Development Initiatives. Diperoleh daripada https://premierdept.sarawak.gov.my
- Gazette UNIMAS. (2024). Future Collaboration on Singapore Cultural Diplomacy & Borneo’s Culture & Ethnicity Showcase. Diperoleh daripada https://gazette.unimas.my
- Wikipedia. (2024). Rainforest World Music Festival & Borneo Cultural Festival. Diperoleh daripada https://en.wikipedia.org
- Ministry gets extra RM3.37 mil funding for 15 tourism projects | Sarawak Tribune. New Sarawak Tribune. https://www.sarawaktribune.com/ministry-gets-extra-rm3-37-mln-funding-for-15-tourism-projects/
- Scribd. (2024). Economic Impact of Rainforest World Music Festival 2024. Diperoleh daripada https://es.scribd.com
- Sarawak Daily. (2024). Sarawak Zone Cultural Generation Camp gathers 100 youths for unity through culture. Diperoleh daripada https://sarawakdaily.com
- CPH Travel. (2024). Educational Tours to Sarawak Cultural Village and Civic Awareness through SULAM. Diperoleh daripada https://cphtravel.com.my
