Pembangunan desa tidak hanya bergantung kepada dasar kerajaan semata-mata, tetapi turut bergantung pada keupayaan komuniti akar umbi untuk melaksanakan perubahan.
Di Sarawak, Jawatankuasa Kemajuan dan Keselamatan Kampung (JKKK) menjadi tulang belakang kepada usaha tersebut bukan sahaja sebagai penghubung antara kerajaan dan rakyat, tetapi juga sebagai pemacu kepada kemajuan sosial, ekonomi dan keselamatan setempat.
Melalui pelbagai inisiatif, JKKK telah membuktikan bahawa kepimpinan berasaskan komuniti mampu melahirkan kampung yang progresif dan berdaya tahan.
Kebergantungan dan Cabaran Tadbir Urus
Walaupun JKKK memainkan peranan penting, cabaran yang dihadapi tidak kecil.
Antara isu yang sering dibangkitkan termasuk kekangan dana, pengurusan kewangan yang lemah, serta tahap kemahiran kepimpinan yang tidak seragam.
Timbalan Menteri Pengangkutan Sarawak, Datuk Dr Jerip Susil menegaskan bahawa tadbir urus kampung hanya dapat berjalan dengan baik apabila ketua kaum dan ahli JKKK memiliki kemahiran asas dalam pengurusan kewangan.
Tanpa ketelusan dan kecekapan, integriti komuniti boleh terjejas dan kemajuan akan terbantut.
Selain itu, ada kampung yang berdepan cabaran komunikasi antara agensi kerajaan dan penduduk, menyebabkan projek pembangunan mengambil masa yang lama untuk dilaksanakan.
Di Sibu, misalnya, penduduk Kampung Usahajaya Baru menzahirkan keperluan bagi mewujudkan lebih banyak jawatan ketua kaum agar segala urusan pembangunan dapat dilaksanakan dengan lebih efisien.
Cabaran-cabaran ini menggambarkan realiti bahawa keberkesanan JKKK tidak hanya bergantung kepada struktur organisasi, tetapi juga kepada kepimpinan, perancangan strategik, dan kerjasama pelbagai pihak.
Jurang Kapasiti dan Penglibatan Komuniti
Antara punca utama cabaran ini ialah kekurangan latihan berstruktur bagi pemimpin komuniti serta kurangnya penglibatan aktif penduduk dalam proses membuat keputusan.
Sebahagian JKKK masih beroperasi dengan pendekatan konvensional, tanpa menggunakan data atau teknologi untuk merancang pembangunan.
Tambahan pula, sikap pasif sesetengah penduduk terhadap tanggungjawab bersama turut menyukarkan pelaksanaan inisiatif tempatan. Pengerusi Jawatankuasa Tetap Kesihatan Awam dan Alam Sekitar MDLBS, Kaunselor Kevin Lau, menegaskan pentingnya kerjasama antara penduduk dan JKKK dalam menjaga kebersihan serta kemudahan awam.
Program gotong-royong anjuran JKKK Bukit Igu di Sibu menjadi contoh bagaimana tindakan kolektif boleh membentuk perubahan positif terhadap persekitaran dan keselamatan setempat.
Pemerkasaan Melalui Kerjasama dan Inovasi
1. Kepimpinan Berwibawa dan Tadbir Urus Cekap
Di Kanowit, keberkesanan JKKK Rumah Sandai menjadi bukti bagaimana kepimpinan yang cekap dan bersepadu mampu memacu kemajuan kampung. Ahli Dewan Undangan Negeri (ADUN) Ngemah, Anyi Jana, menekankan bahawa kecemerlangan JKKK hanya dapat dicapai melalui kerjasama erat antara Tuai Rumah, ahli jawatankuasa dan seluruh komuniti.
JKKK Rumah Sandai berjaya merancang aktiviti tahunan dan pembangunan sosioekonomi dengan bantuan geran Projek Kecil Luar Bandar (MRP) sebanyak RM8,000, di samping sokongan Mid Rajang Regional Development Agency (MiRRDA).
Kerjasama ini menunjukkan bagaimana sinergi antara agensi kerajaan dan komuniti boleh mempercepatkan pembangunan contohnya, pelaksanaan projek penanaman kelapa sawit yang membuka peluang ekonomi kepada penduduk setempat.
Keberkesanan tadbir urus sebegini turut memperkukuh akauntabiliti dalam pengurusan kewangan, seiring dengan saranan Datuk Dr Jerip Susil agar JKKK melaksanakan pengurusan yang telus dan profesional.
2. Pemerkasaan Melalui Program SejaTi MADANI
Di Kota Samarahan, pelaksanaan Program Sejahtera Komuniti MADANI (SejaTi MADANI) memberi dimensi baharu kepada konsep pembangunan luar bandar.
Timbalan Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah, Datuk Rubiah Wang, menjelaskan bahawa program ini memberi kuasa secara langsung kepada JKKK dan komuniti untuk merancang projek pembangunan mikro mengikut keperluan setempat.
Dengan peruntukan RM1 bilion pada tahun 2024, komuniti boleh memohon geran sehingga RM100,000 bagi melaksanakan projek seperti pelancongan komuniti, pertanian, kraf tangan dan perusahaan wanita.
Malah, projek ini bukan sekadar memberi bantuan kewangan, tetapi turut memperkukuh semangat berdikari dan tanggungjawab bersama.
Contohnya, JKKK di Kampung Tanah Putih berjaya menjana pendapatan dengan menyewakan kemudahan yang dinaik taraf seperti sistem audio, penghawa dingin dan dewan serba guna.
Inisiatif sebegini membuktikan bahawa pendekatan pembangunan yang berasaskan komuniti mampu mencipta sumber ekonomi baharu tanpa bergantung sepenuhnya kepada bantuan kerajaan.
3. JKKK Sebagai Barisan Pertahanan Sosial dan Keselamatan
Peranan JKKK kini turut melangkaui aspek pembangunan fizikal. Di Limbang, JKKK menjadi barisan pertahanan hadapan dalam melindungi penduduk daripada kegiatan penipuan dan sindiket antarabangsa.
Timbalan Menteri Pengangkutan, Datuk Hasbi Habibollah, menegaskan bahawa JKKK perlu sentiasa berwaspada terhadap pergerakan dan tingkah laku remaja di kampung masing-masing untuk mencegah aktiviti jenayah dan pengaruh luar.
Pendekatan ini memperlihatkan perluasan peranan JKKK dalam menjaga keselamatan sosial bukan sahaja melalui rondaan atau pemantauan, tetapi juga melalui pendidikan dan kesedaran komuniti.
Di samping itu, aktiviti keagamaan dan sosial yang dianjurkan oleh JKKK juga berfungsi sebagai wadah memperkukuh perpaduan serta nilai spiritual dalam kalangan penduduk kampung.
Komuniti Lebih Berdaya, Pembangunan Lebih Inklusif
Hasil daripada pelbagai inisiatif ini dapat dilihat dalam peningkatan taraf hidup, infrastruktur dan perpaduan sosial di kampung-kampung luar bandar Sarawak.
Projek-projek kecil seperti pembinaan parit di Kampung Slabi Sangkam, yang diluluskan dengan kos RM120,000, menunjukkan komitmen kerajaan dan JKKK dalam memastikan kesejahteraan rakyat di akar umbi.
Di sisi lain, program gotong-royong JKKK Bukit Igu bukan sahaja meningkatkan kebersihan dan keselamatan lalu lintas, tetapi juga memupuk semangat kekitaan dan tanggungjawab sosial. Ini menggambarkan kejayaan JKKK dalam membentuk budaya komuniti yang aktif dan peduli terhadap persekitaran mereka.
Masa Depan JKKK- Dari Pentadbiran ke Pemerkasaan
Melihat kepada kejayaan pelbagai JKKK di seluruh Sarawak, jelas bahawa pembangunann desa bukan sekadar soal fizikal, tetapi juga tentang membina manusia dan komuniti yang berdaya saing.
Untuk memastikan kelestarian ini, JKKK perlu terus diperkasakan dengan latihan kepimpinan, kemahiran pengurusan data, dan akses kepada dana pembangunan.
Di samping itu, penglibatan belia serta kerjasama dengan institusi pendidikan seperti UNIMAS dapat memperluas idea dan tenaga baharu dalam memajukan desa.
Seperti yang ditekankan oleh Datuk Rubih Wang, setiap projek harus memberi manfaat jangka panjang kepada komuniti.
Dengan semangat gotong-royong, tadbir urus telus, dan keprihatinan terhadap isu keselamatan serta kebersihan, JKKK mampu menjadi nadi utama kepada pembangunan desa Sarawak yang makmur, harmoni dan lestari.
Rujukan
JKKK Acts As Frontline Defence From Scams, Criminal Activities | Sarawak Tribune. (2025, May 11). New Sarawak Tribune. https://www.sarawaktribune.com/jkkk-acts-as-frontline-defence-from-scams-criminal-activities/
JKKK berperanan penting sampaikan dasar kerajaan ke peringkat akar umbi. (2023, September 4). Utusanborneo.com.my. https://www.utusanborneo.com.my/2023/09/04/jkkk-berperanan-penting-sampaikan-dasar-kerajaan-ke-peringkat-akar-umb
Kepimpinan Cekap Penting Urus, Tadbir Kampung. (2025, February 23). https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/13549/UKAS?utm
News – Laman Web Jabatan Premier Sarawak. (2025a). Sarawak.gov.my. https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/8495/UKAS?utm
News – Laman Web Jabatan Premier Sarawak. (2025b). Sarawak.gov.my. https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/19774/UKAS
News – Laman Web Jabatan Premier Sarawak. (2025c). Sarawak.gov.my. https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/16623/UKAS
News – Pentadbiran Bahagian Sibu. (2018). Sarawak.gov.my. https://sibu.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/2377?
