Di era globalisasi dan cabaran pembangunan pesat, Sarawak terus membuktikan bahawa pembangunan yang benar-benar mampan tidak hanya diukur melalui pencakar langit atau infrastruktur moden, tetapi melalui keupayaan memastikan tiada komuniti yang tertinggal. Pendekatan ini selari dengan gagasan Sarawak Maju Makmur, iaitu aspirasi membina negeri progresif, hijau, berdaya tahan dan inklusif.
Konsep pembangunan inklusif ini diterjemahkan dalam pelbagai bentuk: projek komuniti luar bandar, pemeliharaan budaya, pendidikan untuk semua, pengiktirafan komuniti orang kurang upaya (OKU), dan dasar yang mengambil kira realiti hidup masyarakat pesisir.
Kesemua usaha ini menjadi contoh bagaimana Sarawak mempraktikkan pembangunan berteraskan komuniti dengan pendekatan yang menyeluruh.
Pembangunan Tidak Seimbang
Walaupun Sarawak pesat membangun, cabaran jurang pembangunan antara bandar dan luar bandar masih wujud.
Di sesetengah kawasan, kemudahan asas seperti air bersih, tenaga, pendidikan inklusif, dan akses pengangkutan masih belum setara dengan di kawasan bandar.
Selain itu, kelompok masyarakat seperti komuniti OKU, penduduk pesisir, serta komuniti pekak sering berdepan risiko terpinggir daripada arus pembangunan.
Soalnya, bagaimana memastikan pembangunan berlaku secara adil dan menyeluruh, tanpa mengorbankan identiti, budaya dan warisan masyarakat setempat?
Penyelesaian 1: Kampung Angkat MADANI – Model Kerjasama Universiti dan Komuniti
Salah satu inisiatif nyata datang daripada Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) yang melaksanakan Program Kampung Angkat MADANI di lima buah kampung di Semera, Asajaya.
Dengan penglibatan 18 pusat tanggungjawab (PTJ), sebanyak 10 projek fizikal dan 8 program sosial dijalankan.
Antara projek yang dilaksanakan termasuk pemasangan sistem penuaian air hujan, pemasangan lampu solar, menaik taraf dewan kampung, pembinaan jeti baharu dan limbungan kapal.
Pada masa yang sama, program sosial seperti aktiviti komuniti dan pembaikan perpustakaan turut dijalankan.
Menurut Ahli Parlimen Batang Sadong, Rodiyah Sapiee, usaha ini adalah contoh semangat kerjasama antara universiti dan komuniti luar bandar yang bukan sahaja membina infrastruktur, tetapi juga menyentuh keperluan asas masyarakat.
UNIMAS sendiri menekankan prinsip “Universiti Didorong Komuniti untuk Dunia Lestari”, menandakan pembangunan ini berlandaskan keperluan setempat.
Penyelesaian 2: Pemeliharaan Budaya dalam Pembangunan Bandar
Di peringkat bandar, Sarawak menekankan bahawa pembangunan moden mesti seiring dengan pemeliharaan budaya dan warisan.
Timbalan Premier Sarawak, Datuk Amar Profesor Dr. Sim Kui Hian, menegaskan bahawa setiap projek pembangunan bandar adalah sebahagian daripada Strategi Pembangunan Pasca COVID-19 (PCDS) 2030 yang menekankan keseimbangan antara pertumbuhan ekonomi, kelestarian alam sekitar, dan keterangkuman sosial.
Inisiatif yang dilaksanakan termasuk pembinaan taman, laluan berbasikal, kebun komuniti, ruang mesra autisme, kemudahan OKU, serta skim perumahan mampu milik.
Usaha ini memperlihatkan pendekatan menyeluruh: bandar tidak hanya menjadi pusat ekonomi, tetapi juga ruang inklusif yang meraikan kepelbagaian masyarakat dan budaya Sarawak.
Penyelesaian 3: Pendidikan Inklusif sebagai Asas Pembangunan
Kerajaan Sarawak turut melihat pendidikan inklusif sebagai asas kepada pembangunan menyeluruh. Menteri Pembangunan Wanita, Kanak-Kanak dan Kesejahteraan Komuniti, Dato Sri Fatimah Abdullah, menegaskan bahawa akses pendidikan untuk kanak-kanak berkeperluan khas dan komuniti terpinggir adalah keutamaan.
Melalui inisiatif seperti SeDidik, dasar pintu terbuka membolehkan kanak-kanak berkeperluan khas disepadukan ke dalam kelas biasa.
Guru-guru pula menerima latihan khusus, sementara semua pelajar diperkenalkan dengan bahasa isyarat.
Selain itu, penubuhan Pusat Intervensi Awal Sehenti (OSEIC) memberi diagnosis awal dan terapi untuk kanak-kanak autisme, sindrom down, dan kelewatan perkembangan.
Usaha ini bukan sahaja memastikan kanak-kanak luar biasa tidak ketinggalan, malah membuka peluang agar mereka mampu berkembang dalam sistem pendidikan arus perdana.
Penyelesaian 4: Inklusif untuk Komuniti Pekak dan Pesisir
Pembangunan inklusif turut menyentuh suara komuniti yang sebelum ini kurang diberi perhatian.
Dalam Persidangan Pekak Malaysia 2025 di Sibu, Timbalan Menteri Pembangunan Wanita, Kanak-Kanak dan Kesejahteraan Komuniti, Datuk Mohammad Razi Sitam, menegaskan potensi komuniti pekak dan kepentingan mengiktiraf Bahasa Isyarat Malaysia (BIM) sebagai sebahagian identiti budaya mereka.
Dalam masa yang sama, komuniti pesisir dan pengusaha bot penumpang turut diberi perhatian melalui cadangan perluasan skim subsidi petrol BUDI95.
Menteri Pengangkutan Sarawak, Datuk Seri Lee Kim Shin, menekankan bahawa golongan ini tidak boleh terpinggir kerana pengangkutan air adalah nadi kehidupan harian mereka.
Kesan dan Pengajaran
Pendekatan inklusif ini memberi kesan nyata kepada masyarakat.
Di Semera, penduduk kini mempunyai kemudahan air bersih, pencahayaan lebih selamat, dan ruang sosial yang diperbaharui.
Di bandar, warga emas, kanak-kanak, OKU, dan komuniti autisme kini mempunyai ruang awam mesra inklusi.
Dalam pendidikan, kanak-kanak berkeperluan khas lebih berdaya maju, manakala komuniti pekak mula mendapat pengiktirafan lebih rasmi.
Sarawak menunjukkan bahawa pembangunan bukanlah soal “siapa paling maju,” tetapi soal “bagaimana semua orang maju bersama.”
Melalui pendekatan berteraskan komuniti dan berpaksikan inklusiviti, Sarawak menampilkan model pembangunan yang progresif tetapi berakar pada budaya, keperluan dan suara rakyat.
Dari kampung pesisir hingga ke bandar moden, pembangunan inklusif ini membuka jalan ke arah masa depan yang seimbang: sebuah negeri yang bukan sahaja makmur secara ekonomi, tetapi juga adil, lestari, dan menyeluruh.
Rujukan
BUDI95 Harus Inklusif Untuk Pengusaha Bot Penumpang Dan Komuniti Sungai | Suara Sarawak. (2025, September 30). Suara Sarawak. https://suarasarawak.my/budi95-harus-inklusif-untuk-pengusaha-bot-penumpang-dan-komuniti-sungai/?utm_
Frankie Junau. (2025, July 27). Pembangunan inklusif bermula dengan pendidikan inklusif. https://jpnsarawak.moe.gov.my/makluman/berita-semasa/pembangunan-inklusif-bermula-dengan-pendidikan-inklusif?utm
Komuniti Pekak Berpotensi, Bukan Lemah – Razi | Suara Sarawak. (2025, September 27). Suara Sarawak. https://suarasarawak.my/komuniti-pekak-berpotensi-bukan-lemah-razi/?utm_
News – Laman Web Jabatan Premier Sarawak. (2025). Sarawak.gov.my. https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/23152/UKAS?utm
Unimas Laksana 10 Projek Fizikal, 8 Program Sosial Di Semera | Suara Sarawak. (2025, August 10). Suara Sarawak. https://suarasarawak.my/unimas-laksana-10-projek-fizikal-8-program-sosial-di-semera/?utm_
