Sarawak mengambil langkah berani melalui Pelan Tindakan Ekonomi Hijau Sarawak 2024–2030 (Sarawak Green Economy Action Plan) yang bukan sahaja menekankan kelestarian alam sekitar, malah memberi fokus kepada menjadikan tenaga hijau sebagai pemacu ekonomi baharu negeri dan membuka peluang pekerjaan kepada rakyat, terutamanya di luar bandar.
Namun, usaha ini tidak terlepas daripada cabaran dan halangan yang menuntut tindakan bijak dan penyelesaian kolektif.
Salah satu isu utama yang dikenal pasti ialah kebergantungan penduduk luar bandar kepada sumber ekonomi tradisional seperti pertanian berskala kecil, yang tidak lagi mampan dalam jangka panjang.
Kajian oleh Unit Perancang Ekonomi Negeri (2023) mendapati hampir 60% isi rumah di pedalaman masih bergantung kepada hasil pertanian konvensional yang mudah terdedah kepada risiko cuaca ekstrem dan turun naik harga pasaran.
Dalam masa yang sama, akses kepada peluang ekonomi baharu seperti tenaga boleh diperbaharui masih terhad kerana kurangnya infrastruktur, kemahiran teknikal dan pendedahan awal.
Masalah ini berpunca daripada beberapa faktor utama.
Antaranya ialah jurang kemahiran dalam kalangan penduduk luar bandar yang belum terdedah kepada teknologi hijau seperti sistem solar, biojisim, atau mikrohidro.
Tambahan pula, pelaburan sektor swasta dalam tenaga hijau sebelum ini lebih tertumpu kepada projek berskala besar seperti empangan hidroelektrik, berbanding projek komuniti yang memberi impak langsung kepada penduduk tempatan.
Ketidakseimbangan ini menyebabkan ramai tidak melihat potensi ekonomi hijau sebagai laluan kerjaya atau sumber pendapatan.
Namun begitu, pelaksanaan Pelan Ekonomi Hijau Sarawak memperkenalkan pendekatan berfasa dan berpusatkan komuniti dalam mengarusperdanakan tenaga boleh diperbaharui.
Salah satu inisiatif yang signifikan ialah pembangunan projek solar hibrid komuniti, terutamanya di kawasan terpencil yang sukar dicapai oleh grid utama elektrik.
Sejak 2022, lebih 50 kampung di kawasan pedalaman seperti Baram, Belaga dan Kapit telah menerima manfaat daripada sistem solar mini yang diselenggara oleh penduduk tempatan sendiri selepas melalui latihan kemahiran yang ditaja oleh kerajaan negeri dan agensi antarabangsa seperti UNDP.
Projek-projek mikrohidro turut menjadi contoh penyelesaian mampan yang mesra alam dan membuka peluang ekonomi.
Di Long Lamai, sebuah perkampungan Penan di Ulu Baram, sistem mikrohidro yang dibina bersama komuniti bukan sahaja membekalkan tenaga untuk keperluan harian, malah mewujudkan peluang perniagaan kecil seperti kedai runcit berpendingin dan bengkel digital.
Model ini kini dijadikan rujukan untuk pelaksanaan di lebih 30 lokasi lain dalam tempoh lima tahun akan datang.
Sebagai tambahan, kerajaan negeri juga memperkenalkan program latihan vokasional tenaga hijau melalui kerjasama dengan institusi pendidikan seperti Centre of Technical Excellence Sarawak (CENTEXS) dan Politeknik Mukah.
Kursus berkaitan pemasangan dan penyelenggaraan sistem solar, pembinaan bangunan hijau, serta kitar semula e-waste memberi peluang kepada belia tempatan memperoleh kemahiran yang relevan dengan pasaran kerja masa depan.
Menurut CENTEXS, lebih 600 pelajar telah menamatkan latihan dalam bidang ini sejak tahun 2021, dan sebahagian besar daripada mereka kini bekerja dengan syarikat tenaga boleh diperbaharui tempatan.
Sektor pertanian juga tidak diketepikan dalam transformasi hijau ini.
Melalui pendekatan pertanian pintar (smart farming), petani dibimbing menggunakan teknologi seperti sensor kelembapan tanah dan sistem pengairan solar automatik yang menjimatkan tenaga dan meningkatkan hasil tuaian.
Program perintis di Sri Aman dan Betong menunjukkan peningkatan pendapatan sehingga 25% bagi petani yang beralih kepada sistem ini.
Namun, untuk memastikan kesinambungan kejayaan ini, perlu ada sinergi berterusan antara kerajaan, swasta dan komuniti.
Pelaburan awal dalam infrastruktur perlu disusuli dengan sokongan kewangan seperti geran mikro atau pinjaman mudah untuk usahawan hijau luar bandar.
Insentif cukai kepada syarikat yang melatih dan menggaji belia dalam sektor tenaga boleh diperbaharui juga boleh mempercepatkan pertumbuhan sektor ini.
Lebih penting lagi, usaha membudayakan ekonomi hijau harus disokong dengan pendidikan kesedaran alam sekitar yang berterusan.
Sekolah, gereja, masjid dan pusat komuniti boleh menjadi platform untuk mendidik masyarakat tentang pentingnya kelestarian dan peluang ekonomi yang datang bersamanya.
Inilah cara untuk menjadikan tenaga hijau bukan sahaja sebagai slogan, tetapi sebagai gaya hidup dan sumber rezeki sebenar.
Kesimpulannya, Pelan Ekonomi Hijau Sarawak bukan sekadar pelan dasar – ia adalah strategi transformatif untuk menjana pendapatan rakyat sambil memelihara alam sekitar.
Dengan pendekatan yang inklusif dan berasaskan komuniti, ekonomi hijau berpotensi menjadi enjin pertumbuhan baharu bagi Sarawak, terutamanya dalam memberdayakan penduduk luar bandar.
Dalam usaha memacu Sarawak ke arah status ekonomi maju menjelang 2030, kuasa hijau perlu dilihat bukan hanya sebagai penyelesaian iklim, tetapi juga sebagai kuasa rakyat.
Rujukan
Unit Perancang Ekonomi Negeri Sarawak. (2023). Laporan Kajian Sosioekonomi Luar Bandar Sarawak. Jabatan Ketua Menteri Sarawak.
Sarawak Economic Planning Unit (SEPU). (2024). Sarawak Green Economy Action Plan 2024–2030. Kerajaan Negeri Sarawak.
United Nations Development Programme (UNDP) Malaysia. (2022). Empowering Indigenous Communities Through Renewable Energy Projects in Sarawak. https://www.my.undp.org
Jabatan Pertanian Sarawak. (2023). Laporan Prestasi Program Pertanian Pintar di Betong dan Sri Aman. Kementerian Pemodenan Pertanian, Tanah Adat dan Pembangunan Wilayah.
International Renewable Energy Agency (IRENA). (2023). Renewable Energy and Jobs – Annual Review 2023. Abu Dhabi: IRENA.
Sustainable Energy Development Authority (SEDA) Malaysia. (2024). Renewable Energy Initiatives in East Malaysia: A Focus on Sarawak. https://www.seda.gov.my
Green Growth Asia Foundation. (2022). Community-Based Green Economy Models in Borneo. https://www.greengrowthasia.org
