Integriti dan tadbir urus yang baik bukan sekadar slogan pentadbiran ia merupakan asas kepercayaan masyarakat terhadap institusi awam.
Di Sarawak, isu integriti muncul dalam pelbagai bentuk: kebimbangan berkaitan perolehan, penguatkuasaan, malah tuntutan tanah adat yang melibatkan komuniti pribumi.
Tanpa keyakinan awam, setiap usaha pembangunan berisiko dipertikaikan dan hasilnya kurang memberi manfaat kepada golongan yang paling memerlukan.
Kajian oleh penyelidik di ResearchGate (2023) menunjukkan bahawa persepsi terhadap integriti dalam sektor awam amat mempengaruhi keberkesanan dasar kerajaan dan tahap penyertaan komuniti.
Oleh itu, membina integriti bukan hanya tanggungjawab kerajaan semata-mata, tetapi satu keperluan bersama demi mewujudkan sistem pentadbiran yang telus, adil, dan berakauntabiliti.
Keadaan Semasa dan Cabaran
Laporan dan kenyataan akhbar terkini menunjukkan dua realiti serentak: Sarawak sedang memperkukuh rangka integriti, namun masih wujud kerentanan dalam proses perolehan dan penguatkuasaan.
Menurut The Borneo Post Online (2024), beberapa kes melibatkan kakitangan awam dikenal pasti berpunca daripada kelemahan pemantauan projek dan penyalahgunaan kuasa dalam proses perolehan.
Kes seperti ini sering menjadi perhatian awam kerana ia mencabar kepercayaan masyarakat terhadap agensi kerajaan.
Menyedari cabaran tersebut, Kerajaan Negeri Sarawak telah mengambil langkah proaktif dengan memperkenalkan inisiatif struktur seperti penubuhan Unit Integriti di setiap jabatan serta pelaksanaan Ordinan Ombudsman Negeri Sarawak (2024).
Langkah ini membolehkan aduan rakyat ditangani secara bebas dan telus, di samping meningkatkan akauntabiliti dalam pentadbiran awam.
Mengapa Ini Penting untuk Komuniti
Apabila proses dasar dan pelaksanaannya tidak telus, impak langsungnya dirasai di peringkat kampung dan bandar: kemudahan awam tidak siap mengikut jadual, perniagaan kecil terjejas akibat kontrak berat sebelah, dan keyakinan masyarakat terhadap kerajaan menurun.
Bagi Sarawak, yang mempunyai komuniti pelbagai etnik serta kawasan luar bandar yang luas, kepercayaan komuniti merupakan modal sosial yang kritikal untuk memastikan projek pembangunan benar-benar inklusif dan mampan.
Kajian akademik yang diterbitkan di ResearchGate (2022) turut menegaskan bahawa tahap integriti organisasi mempunyai hubungan rapat dengan kualiti penyampaian perkhidmatan awam dan kepuasan rakyat.
Pendekatan Berasaskan Penyelesaian
Dalam konteks ini, Sarawak sedang melaksanakan beberapa langkah berkesan bagi memperkukuh integriti dan tadbir urus negeri.
1. Institusionalisasi Integriti
Kerajaan Negeri Sarawak melalui Pejabat Premier Sarawak telah memperkukuh kerangka integriti institusi dengan menubuhkan Unit Integriti di setiap agensi kerajaan negeri.
Di samping itu, pelaksanaan Ombudsman Negeri memberi ruang kepada rakyat untuk menyalurkan aduan terhadap ketidakadilan pentadbiran secara bebas dan profesional.
Langkah ini bukan sahaja menambah baik kebertanggungjawaban pegawai awam, tetapi juga memberi keyakinan kepada rakyat bahawa suara mereka didengar dan dilindungi oleh undang-undang.
2. Pendekatan Komuniti (Community Integrity Building – CIB)
Program Community Integrity Building (CIB) yang diperkenalkan oleh Institut Integriti Malaysia (IIM) memberi tumpuan kepada pendekatan pencegahan dengan memperkasa komuniti tempatan sebagai “pemantau komuniti” (community monitors) terhadap pelaksanaan projek pembangunan di kawasan mereka.
Pelaksanaan CIB telah menunjukkan kesan positif komuniti menjadi lebih peka terhadap isu perbelanjaan awam, manakala pegawai pelaksana lebih berhati-hati dalam membuat keputusan.
Pendekatan ini membantu memperkukuh integriti di peringkat akar umbi.
3. Digitalisasi Perolehan dan Results-Based Budgeting (RBB)
Sarawak turut mengorak langkah ke arah digitalisasi proses perolehan dan perancangan berasaskan hasil (RBB) bagi memastikan setiap perbelanjaan awam dapat dijejaki dengan jelas.
Menurut Borneo Post Online (2024), pelaksanaan sistem e-perolehan dan RBB bukan sahaja meningkatkan kecekapan pentadbiran, tetapi juga mengurangkan ruang manipulasi serta penyelewengan dalam pengurusan kewangan kerajaan.
4. Kerjasama Menyeluruh: Whole-of-Government & Whole-of-Society
Seperti yang ditegaskan oleh Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) melalui kenyataan di NST Online (2023), penguatkuasaan undang-undang sahaja tidak mencukupi untuk membendung salah laku.
Pendekatan menyeluruh yang melibatkan semua pihak kerajaan, institusi pendidikan, sektor swasta, NGO, media, dan masyarakat adalah kunci utama dalam membentuk norma sosial yang menolak rasuah.
Kerjasama rentas agensi ini memperkukuh nilai integriti bukan hanya dalam organisasi, tetapi juga dalam budaya masyarakat secara keseluruhan.
Contoh Impak Positif (Bukti Awal)
Beberapa laporan termasuk The Star (2024) menunjukkan trend positif dalam pengurangan kes rasuah di Sarawak selepas pelaksanaan langkah pencegahan dan peningkatan pemantauan.
Walaupun cabaran masih wujud dalam sektor penguatkuasaan dan perolehan, pendekatan berasaskan penyelesaian kombinasi antara digitalisasi, penglibatan komuniti, dan pengukuhan undang-undang telah mula menunjukkan keberkesanannya.
Saranan Praktikal
Untuk memperkukuh lagi sistem integriti di Sarawak, beberapa langkah boleh diperluaskan:
-Perluasan Program CIB ke seluruh daerah dengan modul latihan dan prosedur aduan yang mudah diakses oleh masyarakat.
– Mempercepatkan digitalisasi e-perolehan dan laporan RBB agar ketelusan kewangan dapat dipantau secara terbuka.
– Mengukuhkan pendidikan integriti dalam latihan penjawat awam dan program komuniti supaya nilai etika menjadi budaya kerja.
– Meningkatkan kesedaran tentang peranan Ombudsman Negeri supaya rakyat mengetahui hak mereka dan cara menuntut keadilan pentadbiran.
Integriti bukan projek sementara, ia adalah perjalanan berterusan yang memerlukan komitmen seluruh lapisan masyarakat. Usaha yang dilaksanakan oleh Kerajaan Negeri Sarawak termasuk pembentukan Unit Integriti, pengenalan Ombudsman, pelaksanaan CIB, dan digitalisasi sistem membuktikan kesungguhan dalam memperkukuh tadbir urus yang bersih dan telus.
Namun, kejayaan jangka panjang hanya akan terjamin apabila masyarakat turut memainkan peranan aktif dalam menuntut ketelusan dan menolak budaya rasuah. Sekiranya integriti dijadikan teras dalam setiap tindakan, maka kepercayaan komuniti akan terus subur menjadikan Sarawak bukan sahaja maju dari segi ekonomi, tetapi juga unggul dari segi moral dan keadilan sosial.
Rujukan
aryzam. (2024, April 22). Latihan Ethics & Integrity (E&I) anjuran Unit Integriti dan Ombudsman Sarawak (UNIONS) Jabatan Premier Sarawak – Institut Integriti Malaysia. Institut Integriti Malaysia – Institut Integriti Malaysia. https://www.iim.gov.my/latihan-ethics-integrity-ei-anjuran-unit-integriti-dan-ombudsman-sarawak-unions-jabatan-premier-sarawak
BP Editor 10. (2025, August 27). Sarawak reaffirms commitment to integrity, transparency in procurement to drive 2030 growth goals. Borneo Post Online. https://www.theborneopost.com/2025/08/27/sarawak-reaffirms-commitment-to-integrity-transparency-in-procurement-to-drive-2030-growth-goals/
Editor NL. (2025, May 28). Sarawak introduces new ethics code to strengthen procurement integrity, says Deputy Premier. DayakDaily. https://dayakdaily.com/sarawak-introduces-new-ethics-code-to-strengthen-procurement-integrity-says-deputy-premier/
LAWS OF SARAWAK Chapter 84 SARAWAK OMBUDSMAN ORDINANCE, 2023 i. (n.d.). Retrieved November 10, 2025, from https://lawnet.sarawak.gov.my/lawnet_file/Ordinance/ORD_SARAWAK%20OMBUDSMAN%20ORD%202023%20-%20LawNet%202024.pdf
Mail, M. (2023, November 20). Sarawak first state in Malaysia with ombudsman law, after landmark Bill passed with unanimous support. Malay Mail ; Malay Mail. https://www.malaymail.com/news/malaysia/2023/11/21/sarawak-first-state-in-malaysia-with-ombudsman-law-after-landmark-bill-passed-with-unanimous-support/103156
News – Laman Web Jabatan Premier Sarawak. (2025). Sarawak.gov.my. https://premierdept.sarawak.gov.my/web/subpage/news_view/18852/UKAS
