Sarawak, sebuah negeri yang kaya dengan sumber semula jadi, kini melangkah ke arah pembangunan lestari dengan mengadaptasi model ekonomi kitaran satu pendekatan yang menekankan pengurangan sisa, penggunaan semula bahan, dan pemulihan nilai daripada produk yang sedia ada.
Berbanding model ekonomi linear “ambil–guna–buang”, pendekatan kitaran memberi peluang kepada Sarawak untuk menyeimbangkan pertumbuhan ekonomi dengan penjagaan alam sekitar.
Sisa dan Penggunaan Sumber yang Tidak Efisien
Pengurusan sisa masih menjadi isu besar di Sarawak. Misalnya, di Serian, pengeluaran sisa mencecah hampir 4,000 tan sebulan, dan sistem pelupusan tradisional semakin tidak mencukupi. Premier Sarawak, YAB Datuk Patinggi Tan Sri (Dr) Abang Haji Abdul Rahman Zohari bin Tun Datuk Abang Haji Openg, menegaskan keperluan memperkenalkan kaedah pengurusan sisa moden bagi menjadikan Serian sebagai model bandar hijau mini seumpama New Zealand.
Dalam sektor pembinaan, model “ambil–guna–buang” juga menimbulkan masalah sisa tapak yang besar. Sarawak kini memperkenalkan konsep “pembinaan kitaran” (circular construction) bagi menggunakan semula bahan binaan dan mengurangkan pembaziran.
Sementara itu, dalam pertanian, bahan buangan seperti tandan kosong kelapa sawit, sisa tanaman dan rumput napier masih belum dimanfaatkan sepenuhnya, walaupun mempunyai potensi tinggi untuk dijadikan biofuel, makanan ternakan, atau baja organik.
Teknologi dan Infrastruktur Hijau
Kerajaan Sarawak kini melaksanakan Pelan Induk Pengurusan Sisa 2050 yang menyasarkan pembinaan dua loji Sisa-ke-Tenaga (Waste-to-Energy) menjelang 2026.
Loji ini dijangka menukar sisa pepejal kepada tenaga elektrik dan mengurangkan pergantungan terhadap tapak pelupusan sisa terbuka.
Dalam sektor tenaga, sistem hidroelektrik di Sarawak telah menjadi contoh terbaik amalan kitaran kerana air yang digunakan dikitar semula dalam proses tenaga, menjadikan sumber ini lestari dan rendah karbon.
Selain itu, projek penangkapan karbon menggunakan mikroalga di Sejingkat membuktikan potensi inovasi tempatan.
Gas buangan industri diproses semula untuk menghasilkan biofuel, sekali gus mengurangkan pelepasan karbon dan membuka peluang ekonomi baharu.
Industri, Pertanian dan Nilai Tambah
Dalam sektor agro makanan, pendekatan ekonomi kitaran membantu menjana nilai baharu daripada sisa pertanian.
Contohnya, sisa kelapa sawit yang sebelum ini dibuang kini dirancang untuk dijadikan makanan ternakan, mengurangkan kebergantungan terhadap import bahan makanan haiwan.
Konsep “simbiotik perindustrian” (industrial symbiosis) juga sedang digalakkan, di mana sisa daripada satu kilang menjadi bahan input kepada kilang lain.
Contohnya, sisa kertas boleh digunakan semula oleh industri pembungkusan tempatan, mengurangkan keperluan bahan mentah baharu.
Dalam sektor pembinaan, penggunaan bahan tempatan serta amalan guna semula (reuse) membantu menjimatkan kos, mengurangkan sisa dan memperkukuh ekonomi tempatan.
Komuniti, Dasar dan Sokongan Negeri
Kerajaan negeri juga memperkukuh dasar dan penyertaan masyarakat melalui pelancaran Sarawak Sustainability Blueprint 2030, yang menjadikan ekonomi kitaran dan industri hijau sebagai tonggak utama pembangunan negeri.
Selain itu, undang-undang baharu sedang digubal bagi mengawal pengumpulan sisa pertanian dan bioresidu, memastikan bahan-bahan ini disalurkan ke industri biofuel dan baja organik.
Program komuniti seperti pengasingan sisa di peringkat rumah juga mula diperluaskan di kawasan seperti Serian dan Samarahan bagi memupuk budaya “nilai dalam sisa”.
Mengapa Solusi Ini Penting untuk Sarawak?
Pendekatan ekonomi kitaran memberi banyak manfaat kepada negeri ini:
– Mengurangkan sisa pepejal dan pencemaran.
– Mewujudkan pekerjaan baharu dalam sektor hijau dan kitar semula.
– Mengurangkan import bahan mentah dan memperkukuh ekonomi tempatan.
– Menyokong matlamat ekonomi rendah karbon dan pembangunan mampan.
Premier Sarawak menegaskan, transformasi ekonomi negeri akan berasaskan kekuatan sedia ada seperti sumber semula jadi dan inovasi hijau.
Cabaran yang Perlu Diatasi
Namun, pelaksanaan ekonomi kitaran masih menghadapi beberapa cabaran:
– Infrastruktur pemulihan sisa dan bio-refinery masih di peringkat awal.
– Tahap kesedaran masyarakat perlu dipertingkatkan.
– Kos pelaburan awal untuk projek seperti WtE agak tinggi.
– Kerjasama antara agensi dan komuniti perlu diperkukuh agar ekosistem kitaran berjalan lancar.
Langkah Strategik ke Hadapan
- Memperluas projek perintis (pilot projects) bagi pengurusan residu pertanian di seluruh negeri.
- Memberi insentif kepada industri pembinaan yang menggunakan bahan kitar semula.
- Memantapkan dasar dan undang-undang berkaitan pengumpulan sisa pertanian dan industri.
- Menjalankan kempen kesedaran awam di peringkat kampung dan bandar.
- Menggalakkan kerjasama awam swasta (PPP) bagi melaksanakan konsep “industrial symbiosis” secara lebih sistematik.
Ekonomi kitaran bukan sekadar trend global ia adalah keperluan masa depan Sarawak.
Dengan mengurangkan sisa dan menambah nilai sumber, negeri ini mampu mencapai keseimbangan antara kemakmuran ekonomi dan kelestarian alam sekitar.
Melalui dasar yang mantap, teknologi hijau, serta penglibatan komuniti, Sarawak berpotensi menjadi peneraju utama ekonomi kitaran di Malaysia.
Rujukan
Anela CBR. (2025, September 12). Sarawak Targets Circular Economy Gains With 2050 Waste Management Master Plan. Www.circularbusinessreview.com – Discover Innovative Insights and Strategies for Sustainable Business Practices at Circular Business Review. Explore Expert Articles, Case Studies, and Resources to Transform Your Business into a Circular Economy Leader.; www.circularbusinessreview.com. https://www.circularbusinessreview.com/sarawak-targets-circular-economy-gains-with-2050-waste-management-master-plan
BP 6. (2025, May 13). Sarawak embraces circular construction to drive green future. Borneo Post Online. https://www.theborneopost.com/2025/05/13/sarawak-embraces-circular-construction-to-drive-green-future
Mail, M. (2023, November 16). Serian needs new waste management method to turn into “mini New Zealand”, says Sarawak premier. Malay Mail ; Malay Mail. https://www.malaymail.com/news/malaysia/2023/11/16/serian-needs-new-waste-management-method-to-turn-into-mini-new-zealand-says-sarawak-premier/
Mail, M. (2025, June 8). New circular agriculture plan aims to tackle Sarawak’s sky-high beef costs, says Abang Johari. Malay Mail ; Malay Mail. https://www.malaymail.com/news/malaysia/2025/06/08/new-circular-agriculture-plan-aims-to-tackle-sarawaks-sky-high-beef-costs-says-abang-johari
Sulok Tawie. (2023, May 10). Abang Johari: Sarawak’s first industrial microalgae carbon capture facility will spur economic growth. Malay Mail ; Malay Mail. https://www.malaymail.com/news/malaysia/2023/05/10/abang-johari-sarawaks-first-industrial-microalgae-carbon-capture-facility-will-spur-economic-growth
