Negeri ini, yang kaya dengan sumber semula jadi serta hasil pertanian dan industri, kini berhadapan cabaran besar akibat peningkatan jumlah sisa pepejal dan tekanan terhadap kelestarian alam sekitar.
Di peringkat nasional, Malaysia menghasilkan lebih 15 juta tan sisa pada tahun 2024, dengan purata 1.17 kilogram seorang setiap hari. Angka ini memberi tekanan hebat kepada sistem pengurusan sisa sedia ada dan menuntut pendekatan baharu yang lebih menyeluruh.
Dalam konteks Sarawak, pelbagai usaha sedang digerakkan, termasuk penggubalan dasar baharu, pembangunan infrastruktur dan inovasi perniagaan untuk memastikan bahan kekal berada dalam ekonomi lebih lama.
Antara langkah yang dilaksanakan termasuk reka bentuk produk mesra kitar semula, skim pengambilan semula, pusat pemulihan bahan, serta penukaran sisa kepada tenaga atau bahan mentah kitar semula.
Keseriusan ini dapat dilihat menerusi pelancaran pelan induk dan dasar kitaran ekonomi negeri yang memetakan hala tuju sehingga tahun 2050.
Antara penyelesaian penting yang sedang dibangunkan ialah pelaksanaan dasar Tanggungjawab Pengeluar Diperluas (Extended Producer Responsibility, EPR).
Melalui dasar ini, pengeluar dipertanggungjawabkan terhadap keseluruhan kitar hayat produk mereka, termasuk aspek pembungkusan, kutipan semula dan proses kitar semula.
Polisi seperti Blueprint Ekonomi Kitaran untuk Pengurusan Sisa Pepejal 2025–2035 diyakini akan meningkatkan kadar kitar semula Malaysia yang kini sekitar 40% selaras dengan sasaran di bawah Rancangan Malaysia Kedua Belas.
Ini mendorong pengeluar menghasilkan produk yang lebih mudah diguna semula, mudah dibaiki dan lebih mesra alam.
Namun, dasar yang baik perlu disokong oleh infrastruktur yang mantap.
Di Sarawak, inisiatif komuniti melalui pusat pemulihan bahan dan program “sifar sisa” di beberapa kawasan perbandaran telah dilaksanakan sebagai projek perintis.
Pendekatan ini bukan sahaja mengurangkan kebergantungan kepada tapak pelupusan, malah mewujudkan peluang ekonomi baharu melalui aktiviti kitar semula dan penghasilan produk bernilai tambah.
Sebagai contoh, koperasi komuniti yang mengumpul bahan kitar semula dan menjualnya kembali ke pasaran menunjukkan bahawa sisa boleh ditukar menjadi pendapatan.
Inisiatif seperti ini menjadi bukti bahawa ekonomi kitaran mampu memberi impak langsung kepada komuniti setempat.
Aspek pembiayaan turut menjadi faktor penentu kejayaan.
Ekonomi kitaran memerlukan pelaburan awal dalam bentuk teknologi penyisihan, fasiliti pemprosesan dan logistik.
Oleh itu, sokongan kerajaan melalui insentif fiskal, dana geran teknologi hijau dan galakan pasaran produk kitar semula sangat penting.
Institusi kewangan dan pelabur swasta juga memainkan peranan dalam mengurangkan risiko pelaburan dengan menyediakan skim pembiayaan mesra alam.
Di samping itu, penguatkuasaan piawaian kualiti bahan kitar semula akan membantu memastikan produk kitar semula mendapat tempat di pasaran domestik dan antarabangsa.
Walau bagaimanapun, cabaran utama yang perlu ditangani ialah jurang infrastruktur dan logistik di kawasan luar bandar.
Sebahagian besar penduduk Sarawak tinggal di kawasan yang jauh dari pusat bandar, menyebabkan kos pengumpulan dan pemprosesan sisa menjadi tinggi.
Model pengagregat (aggregator model) yang mengumpulkan sisa di peringkat komuniti sebelum dihantar ke pusat pemprosesan lebih besar dilihat berkesan.
Pendekatan ini bukan sahaja mengurangkan kos logistik, malah memastikan komuniti luar bandar turut mendapat manfaat daripada ekonomi kitaran.
Transformasi budaya pengguna juga tidak kurang pentingnya.
Program pendidikan awam, kempen kesedaran di sekolah, dan insentif komuniti telah menunjukkan keberkesanan dalam menggalakkan pengasingan sisa di rumah.
Tindakan kecil seperti memilih produk dengan pembungkusan minimum atau mengamalkan gaya hidup mesra alam sebenarnya menjadi pemacu besar dalam menjayakan ekonomi kitaran.
Lebih daripada itu, pengukuran impak yang telus melalui data pengurangan sisa ke tapak pelupusan, kadar kitar semula dan nilai ekonomi yang dijana akan membantu meyakinkan masyarakat serta pelabur bahawa usaha ini membuahkan hasil.
Melangkah ke hadapan, ekonomi kitaran di Sarawak berpotensi membuka peluang besar dari segi ekonomi dan sosial.
Selain mengurangkan kesan negatif kepada alam sekitar, ia mampu mewujudkan peluang pekerjaan baharu dalam sektor teknologi hijau, memberi ruang kepada perusahaan kecil menghasilkan produk inovatif daripada bahan kitar semula, serta menjamin bekalan bahan mentah yang lebih stabil untuk industri.
Gabungan dasar yang mantap, kerjasama komuniti, sokongan kewangan dan perubahan gaya hidup pengguna akan menjadi kunci utama dalam menjayakan transformasi ini.
Dengan langkah yang berani dan konsisten, Sarawak mampu muncul sebagai model negeri yang menjadikan sisa sebagai pemangkin kemakmuran hijau yang mampan.
Rujukan
- Surge in recycling in Malaysia drowned out by rising tide of trash — Asianews / KPKT, 2024–2025.
- The Star — From trash to cash, laporan kadar sisa per kapita Malaysia.
- KPKT Circular Economy Blueprint for Solid Waste Management (2025–2035) dan MITI Circular Economy Policy Framework.
- Sarawak launches sustainability blueprint for green economy — The Star, Mei 2025; pengumuman UKAS.
- Sarawak targets circular economy gains with 2050 waste management master plan — Circular Business Review.
