Vandalisme telah lama menjadi isu sosial yang membimbangkan di Malaysia. Istilah ini merujuk kepada sebarang tindakan yang disengajakan untuk merosakkan, mencemarkan, atau mengubah harta benda awam dan persendirian tanpa kebenaran.
Tindakan ini termasuklah menconteng dinding, memecahkan kemudahan awam, menampal poster secara haram, dan mencuri atau mengubah tanda awam (Majlis Perbandaran Manjung [MPM], 2022).
Walaupun ia sering dikaitkan dengan golongan remaja, hakikatnya perbuatan ini merentasi pelbagai lapisan masyarakat dan membawa kesan besar terhadap kewangan, keselamatan, serta imej komuniti.
Jenis-jenis Vandalisme
1. Contengan dan Grafiti Tanpa Kebenaran
Jenis vandalisme yang paling ketara ialah contengan atau grafiti pada dinding, tembok, dan kemudahan awam.
Ia sering dilakukan dengan cat aerosol, kapur, atau dakwat kekal.
Walaupun grafiti boleh dianggap sebagai bentuk seni jalanan, apabila dilakukan tanpa kebenaran, ia dikategorikan sebagai vandalisme (Abdul Rahim, 2020).
Contohnya, banyak kawasan awam seperti stesen bas, tandas awam, dan jejantas di bandar-bandar besar dipenuhi contengan nama, simbol, dan mesej protes.
Majlis Perbandaran Manjung (2022) menyatakan bahawa contengan tidak sah bukan sahaja mencacatkan pemandangan, tetapi juga memerlukan kos pembersihan yang tinggi setiap tahun.
2. Kerosakan Fizikal Harta Awam
Vandalisme juga melibatkan tindakan fizikal seperti memecahkan cermin, merosakkan lampu jalan, kerusi taman, peralatan permainan, atau kemudahan awam lain.
Kajian menunjukkan bahawa kerosakan harta benda awam menelan kos penyelenggaraan jutaan ringgit setiap tahun (Suara Sarawak, 2017).
Sebagai contoh, hampir RM3 juta telah dibelanjakan di Sarawak bagi membaiki pili bomba yang rosak akibat vandalisme antara tahun 2011 hingga 2017 (Suara Sarawak, 2017).
Kerugian ini akhirnya ditanggung oleh pembayar cukai dan mengganggu perkhidmatan awam kepada komuniti.
3. Penampalan dan Pemasangan Tanpa Kebenaran
Satu lagi bentuk vandalisme yang sering diabaikan ialah penampalan poster, pelekat, atau sepanduk pada harta awam tanpa kebenaran pihak berkuasa tempatan (PBT). Aktiviti ini termasuk melekatkan iklan pekerjaan, perkhidmatan, atau promosi politik pada tiang lampu, papan tanda jalan, dan bangunan awam (Majlis Bandaraya Kuantan [MBK], 2024).
Tindakan ini bukan sahaja menyalahi undang-undang kecil kerajaan tempatan, malah menyebabkan imej kawasan tersebut kelihatan kotor dan tidak terurus.
Dalam konteks bandar raya seperti Kuala Lumpur dan Kuching, PBT terpaksa memperuntukkan dana khusus bagi pembersihan bahan-bahan tersebut setiap bulan.
4. Vandalisme Digital
Dalam era teknologi moden, vandalisme tidak lagi terbatas kepada ruang fizikal.
Vandalisme digital merujuk kepada tindakan mengubah, memadam, atau menyebarkan maklumat palsu pada laman sesawang, papan tanda digital, atau platform komunikasi awam.
Menurut Institut Penyelidikan Pembangunan Belia Malaysia (IYRES, 2017), bentuk vandalisme digital meningkat seiring dengan penggunaan media sosial dan infrastruktur digital kerajaan.
Ia boleh menjejaskan kredibiliti institusi serta mengancam keselamatan siber negara.
Punca dan Kesan Vandalisme
Beberapa faktor menyumbang kepada berlakunya vandalisme di Malaysia:
- Kurang Kesedaran Sivik.
Ramai individu tidak menyedari bahawa kemudahan awam adalah tanggungjawab bersama. Semakan.my (n.d.) menjelaskan bahawa kekurangan nilai sivik dan empati terhadap kepentingan awam mendorong individu untuk bertindak tanpa mempertimbangkan kesan terhadap komuniti. - Pengaruh Rakan Sebaya dan Persekitaran Sosial.
Kajian Razak et al. (2020) mendapati bahawa pengaruh rakan sebaya merupakan antara faktor utama yang mendorong pelajar sekolah melakukan vandalisme.
Ia sering dilakukan sebagai bentuk hiburan, tekanan sosial, atau ekspresi identiti.
- Ekspresi Emosi dan Protes Sosial.
Abdul Rahim (2020) menjelaskan bahawa sesetengah vandalisme, khususnya grafiti, merupakan simbol protes terhadap ketidakadilan sosial atau politik.
Walaupun niat asal mungkin positif, tindakan ini menjadi salah apabila melanggar undang-undang.
- Kurangnya Pemantauan dan Ruang Ekspresi.
Apabila tiada ruang sah untuk berekspresi atau berkarya, sebahagian belia mencari jalan alternatif dengan menconteng atau merosakkan harta awam. IYRES (2017) menyatakan bahawa kurangnya aktiviti komuniti dan program belia boleh meningkatkan risiko penglibatan dalam vandalisme.
Kesan vandalisme bukan sahaja melibatkan kerugian material tetapi juga sosial dan psikologi. Antaranya:
– Kos Penyelenggaraan Tinggi. PBT terpaksa membelanjakan berjuta-juta ringgit untuk membaiki kemudahan awam setiap tahun (Suara Sarawak, 2017).
– Imej Komuniti Tercemar. Kawasan yang dipenuhi contengan dan kerosakan memberi tanggapan negatif kepada pelancong dan pelabur.
– Kemerosotan Rasa Tanggungjawab Sosial. Vandalisme yang berleluasa menimbulkan rasa apati dalam masyarakat – apabila orang ramai mula beranggapan bahawa “tiada gunanya menjaga harta awam.”
– Keselamatan Awam Terancam. Kerosakan seperti lampu jalan yang pecah atau tanda jalan yang hilang boleh menyebabkan kemalangan dan membahayakan nyawa orang lain.
Penyelesaian
1. Pendidikan dan Kesedaran Komuniti
MPM (2022) menjalankan pameran dan taklimat khas kepada peserta PLKN dan pelajar sekolah tentang pentingnya menjaga kemudahan awam. Pendekatan pendidikan seperti ini harus diperluas melalui kurikulum sekolah dan kempen awam di media sosial.
Cadangan: Memperkenalkan modul pendidikan sivik baharu yang menekankan konsep “harta awam, tanggungjawab bersama” serta melibatkan pelajar dalam aktiviti gotong-royong dan program mural komuniti.
2. Penyediaan Ruang Sah untuk Ekspresi Seni
Bagi mengurangkan grafiti haram, beberapa bandar seperti Kuala Lumpur dan Pulau Pinang telah menyediakan dinding grafiti sah (legal graffiti wall) bagi membolehkan remaja berkarya secara sah dan terkawal (Abdul Rahim, 2020).
Cadangan: PBT lain boleh meniru inisiatif ini dengan menyediakan ruang ekspresi awam yang dikawal dan diselia oleh komuniti setempat. Pendekatan ini bukan sahaja mengurangkan contengan liar tetapi juga memperindah kawasan bandar.
3. Penguatkuasaan dan Ganjaran Sosial
Di bawah Akta Kerajaan Tempatan 1976 (Akta 171), individu yang melakukan vandalisme boleh didenda sehingga RM1,000 atau dipenjara enam bulan (MBK, 2024). Namun, penguatkuasaan semata-mata tidak mencukupi.
Cadangan: Wujudkan sistem ganjaran seperti “Zon Bebas Vandalisme” yang memberikan pengiktirafan kepada komuniti yang berjaya mengekalkan kebersihan dan keselamatan harta awam selama tempoh tertentu.
4. Penglibatan Pelbagai Agensi dan Pemantauan Berterusan
Kerjasama antara PBT, sekolah, NGO, dan agensi kerajaan penting bagi memastikan usaha menentang vandalisme lebih menyeluruh (Razak et al., 2020).
Cadangan: Menubuhkan Panel Anti-Vandalisme di setiap daerah yang berfungsi untuk memetakan lokasi berisiko, menjalankan intervensi komuniti, serta mengumpul data bagi tujuan pemantauan jangka panjang.
Vandalisme di Malaysia bukan sekadar perbuatan nakal, tetapi cerminan kepada isu sosial yang mendalam kurangnya tanggungjawab sivik, pengaruh sosial negatif, dan kekangan ruang ekspresi.
Pendidikan berasaskan komuniti, ruang ekspresi sah, penguatkuasaan efektif, serta kerjasama pelbagai pihak dapat membentuk ekosistem sosial yang lebih bertanggungjawab dan lestari.
Apabila masyarakat mula memahami bahawa harta awam ialah milik bersama dan simbol identiti komuniti, maka tindakan memeliharanya bukan lagi kewajipan, tetapi satu kebanggaan bersama.
Rujukan
AKTA KERAJAAN TEMPATAN 1976. (n.d.). Retrieved November 6, 2025, from https://mbk.gov.my/portal/wp-content/uploads/2024/12/Draf-Undang-Undang-Kecil-Vandalisme.
DINAMIK BUDAYA SENI JALANAN, VANDALISME DAN POLITIK RAKYAT – Majlis Belia Malaysia. (2020, August 4). Belia.org.my. https://belia.org.my/dinamik-budaya-seni-jalanan-vandalisme-dan-politik-rakyat
Langkah, D. (2023, May 31). Punca Vandalisme Dan Langkah Mengatasi. Semakan.my. https://www.semakan.my/punca-vandalisme
PENGENALAN VANDALISME – MAJLIS PEBANDARAN MANJUNG. (2021). Mpm.gov.my. https://www.mpm.gov.my/vandalisme/pengenalan-vandalisme
Vandalisme Masih Berleluasa | Suara Sarawak. (2023, February 9). Suara Sarawak. https://suarasarawak.my/vandalisme-masih-berleluasa
