Vandalisme  –  Persepsi, Impak dan Jalan Penyelesaian di Sarawak

Vandalisme merupakan satu fenomena sosial yang telah lama wujud, tetapi masih kekal sebagai cabaran utama di banyak negara termasuk Malaysia.

Secara umum, vandalisme boleh didefinisikan sebagai perbuatan merosakkan, mencemarkan, atau mengubah sesuatu harta benda sama ada awam atau persendirian tanpa kebenaran.

Tindakan ini merangkumi pelbagai bentuk: melakar grafiti, mencuri kabel, memecahkan lampu jalan, menconteng bangunan, atau merosakkan perabot awam.

Majlis Perbandaran Manjung, misalnya, mendefinisikan vandalisme sebagai “melukis, menanda, mengecat, menampal, merosakkan atau mengotorkan harta benda awam tanpa kebenaran pihak berkuasa” (Majlis Perbandaran Manjung, 2024).

Di Sarawak, isu vandalisme semakin meruncing kerana ia bukan sahaja menjejaskan keindahan ruang awam, tetapi juga memberi impak besar terhadap ekonomi, keselamatan, dan kesejahteraan masyarakat.

Perbuatan seperti pencurian kabel telekomunikasi dan elektrik telah menyebabkan gangguan perkhidmatan internet, komunikasi dan bekalan elektrik, yang akhirnya menjejaskan aktiviti harian penduduk bandar mahupun luar bandar (TVS, 2024).

Impak Vandalisme di Sarawak

Memahami definisi semata-mata tidak mencukupi; kesan langsung dan tidak langsung perlu dianalisis untuk menilai mengapa isu ini perlu ditangani segera.

1. Kerugian Kewangan Besar
   Antara tahun 2022 hingga 2023, kes vandalisme utiliti dan telekomunikasi di Sarawak meningkat mendadak daripada 521 kes kepada 1,406 kes. Kerugian kewangan juga melonjak daripada RM3.76 juta kepada hampir RM20 juta (The Borneo Post, 2024). Jumlah ini memberi kesan langsung kepada kos operasi kerajaan negeri dan syarikat utiliti, yang akhirnya boleh mempengaruhi kadar tarif dan cukai yang ditanggung rakyat.
2. Gangguan Perkhidmatan Awam
   Apabila kabel telekomunikasi dicuri atau komponen elektrik dimusnahkan, ribuan penduduk terputus hubungan internet atau elektrik. Keadaan ini bukan sahaja mengganggu kehidupan harian, tetapi juga operasi perniagaan, pendidikan, serta perkhidmatan kesihatan yang kini bergantung kepada sistem digital (Sarawak Energy, 2024a).
3. Risiko Keselamatan dan Sosial
   Vandalisme terhadap prasarana utiliti boleh mendatangkan risiko keselamatan. Kerosakan pada stesen jana kuasa atau pencurian kabel elektrik boleh membawa bahaya kebakaran atau renjatan elektrik. Pada masa yang sama, tindakan tidak bertanggungjawab ini menjejaskan kepercayaan masyarakat terhadap tahap keselamatan aset awam (DayakDaily, 2024).

Melihat Jalan Keluar

Dalam konteks Sarawak, pelbagai inisiatif telah dilaksanakan:

1. Kempen Pencegahan Vandalisme Utiliti dan Telekomunikasi
Kementerian Utiliti dan Telekomunikasi Sarawak melancarkan kempen besar-besaran anti-vandalisme yang melibatkan kerjasama dengan syarikat utiliti dan telekomunikasi. Tujuannya adalah meningkatkan kesedaran masyarakat mengenai kesan negatif vandalisme serta menggalakkan mereka melaporkan aktiviti mencurigakan (Sarawak Energy, 2024b).

– Kesan positif: Meningkatkan pengetahuan awam tentang kos kerugian akibat vandalisme.

– Cabaran: Tahap kesedaran masih rendah di kawasan pedalaman, di mana pelaporan kes jarang dibuat.

2. Pengukuhan Undang-undang dan Hukuman
Kerajaan negeri juga mencadangkan undang-undang lebih ketat terhadap pelaku vandalisme serta pengendali barang curi seperti kabel tembaga. Cadangan ini termasuk hukuman penjara dan denda berat (Sarawak Energy, 2024c).

– Kelebihan: Memberi kesan psikologi bahawa tindakan ini serius dan akan dihukum.

– Kekangan: Tanpa penguatkuasaan konsisten, undang-undang sukar mengekang masalah.

3. Teknologi dan Pengawasan Komuniti
Sarawak Energy melaksanakan rondaan malam, pemasangan sensor jauh dan kamera CCTV untuk mengesan pencerobohan di fasiliti utiliti (The Borneo Post, 2023).

– Kelebihan: Membolehkan tindakan pantas sebelum kerosakan lebih besar berlaku.

– Kekangan: Kos pelaburan dan penyelenggaraan tinggi, selain risiko peralatan itu sendiri menjadi sasaran vandalisme.

• Pendidikan dan Penyertaan Komuniti
  Program pendidikan di sekolah dan kempen masyarakat memberi peluang kepada penduduk untuk menjadi penjaga bersama (co-guardian) terhadap harta awam. Penglibatan Ketua Kaum, Tok Batin, dan badan bukan kerajaan penting bagi memastikan mesej sampai ke akar umbi (TVS, 2024).

Strategi Jangka Panjang untuk Sarawak

Untuk mengurangkan kes vandalisme secara mampan, Sarawak boleh mempertimbangkan strategi berikut:

1. Ketelusan Data dan Pelaporan
   Kerajaan negeri boleh memperkenalkan sistem laporan terbuka mengenai statistik kes vandalisme, termasuk lokasi panas (hotspot) dan jenis kerosakan yang sering berlaku. Maklumat ini boleh dipaparkan di laman web rasmi atau papan kenyataan komuniti agar masyarakat mengetahui tahap seriusnya isu tersebut. Dengan ketelusan ini, orang ramai bukan sahaja lebih peka terhadap kerugian yang dialami, malah dapat menilai keberkesanan langkah penguatkuasaan yang telah dijalankan. Tambahan pula, laporan ini boleh menjadi asas kepada penyelidikan akademik yang membantu mencadangkan penyelesaian lebih inovatif.
2. Model Pengawasan Komuniti Aktif
   Pengawasan masyarakat atau community policing merupakan pendekatan berkesan yang boleh disesuaikan dengan konteks Sarawak. Rondaan sukarela oleh komuniti setempat, terutamanya di kampung dan kawasan perumahan, boleh digabungkan dengan teknologi mudah alih seperti aplikasi aduan segera atau sistem pesanan ringkas (SMS alert). Dengan cara ini, sebarang aktiviti mencurigakan boleh dilaporkan terus kepada pihak berkuasa. Pendekatan ini bukan sahaja meningkatkan keselamatan, malah memperkukuh ikatan sosial apabila penduduk bekerjasama menjaga kepentingan bersama.
3. Insentif kepada Komuniti
   Motivasi positif juga penting untuk membina budaya menghargai harta awam. Kerajaan negeri boleh mewujudkan program pengiktirafan seperti “Kampung Bebas Vandalisme” atau “Sekolah Prihatin Aset Awam” dengan pemberian ganjaran dalam bentuk kewangan, pembangunan infrastruktur, atau program khas. Pendekatan ini bukan sahaja mengiktiraf usaha masyarakat, tetapi juga menanam rasa bangga terhadap pencapaian mereka dalam menjaga persekitaran.
4. Kerjasama Antara Agensi
   Masalah vandalisme melibatkan pelbagai pihak – syarikat utiliti, polis, pihak berkuasa tempatan, serta masyarakat umum. Oleh itu, mekanisme perkongsian maklumat dan tindakan bersepadu perlu diwujudkan agar tidak berlaku jurang dalam penguatkuasaan. Contohnya, laporan daripada syarikat telekomunikasi mengenai pencurian kabel boleh terus disalurkan kepada polis dan majlis tempatan untuk tindakan segera. Dengan wujudnya “task force” bersepadu, proses menangani kes akan menjadi lebih pantas dan efektif.
5. Undang-undang Menyeluruh dan Tegas
   Selain hukuman ke atas pelaku vandalisme, peraturan juga harus menyasarkan pihak yang menyokong rantaian jenayah tersebut. Misalnya, kedai besi buruk atau pembeli kabel curi perlu dikenakan hukuman setimpal kerana mereka menjadi pemangkin utama masalah. Undang-undang yang lebih ketat, termasuk hukuman penjara mandatori dan denda berat, boleh memberi mesej jelas bahawa vandalisme bukanlah jenayah kecil, tetapi perbuatan serius yang menjejaskan keselamatan awam.
6. Penggunaan Teknologi Pintar
   Kemajuan teknologi memberi peluang kepada Sarawak untuk melangkah ke arah pencegahan proaktif. Pemasangan sensor jauh, kamera pintar dengan kecerdasan buatan (AI), serta aplikasi mudah alih yang boleh digunakan masyarakat untuk melaporkan insiden secara pantas mampu meningkatkan keberkesanan pemantauan. Misalnya, sistem pengesan automatik boleh menghantar amaran kepada pihak berkuasa apabila berlaku cubaan pencerobohan di kawasan stesen jana kuasa. Namun, pelaksanaan teknologi ini perlu seiring dengan pendidikan digital kepada masyarakat agar mereka dapat memanfaatkannya sepenuhnya.

7. Pendidikan Nilai dan Kesedaran Jangka Panjang
Selain aspek penguatkuasaan, pendidikan nilai dalam kalangan generasi muda adalah pelaburan jangka panjang yang penting. Modul khusus mengenai kesan vandalisme boleh dimasukkan dalam kurikulum sekolah, manakala kempen kesedaran di peringkat universiti dan belia boleh mengukuhkan pemahaman bahawa setiap kerosakan aset awam akhirnya ditanggung rakyat sendiri. Dengan menanamkan kesedaran sejak awal, generasi baharu akan lebih bertanggungjawab terhadap kemudahan bersama.

Vandalisme bukan sekadar masalah kecil atau perbuatan nakal remaja. Di Sarawak, ia telah menelan jutaan ringgit, mengganggu perkhidmatan penting, dan menjejaskan keselamatan masyarakat.

Rujukan

Ahmad, R. (2024, June 29). Kempen anti vandalisme tangani kerosakan infrastruktur utiliti dan telekomunikasi – TVS. TVS. https://www.tvsarawak.my/2024/06/29/kempen-anti-vandalisme-tangani-kerosakan-infrastruktur-utiliti-dan-telekomunikasi/?utm_source

Editor NL. (2024, July 3). Sarawak reports 2,925 crime cases in first half of 2024, cable theft soars 157pct. DayakDaily. https://dayakdaily.com/sarawak-reports-2925-crime-cases-in-first-half-of-2024-cable-theft-soars-157pct/?utm_source

Matthew Umpang. (2024, September 7). Sarawak Energy: 86 vandalism cases reported up to July, 14 in Kuching alone. https://www.theborneopost.com/2023/09/07/sarawak-energy-86-vandalism-cases-reported-up-to-july-14-in-kuching-alone/?utm_source

Nur Shazreena Ali. (2024, April 25). Julaihi: Sarawak lost RM20 mln to utility infrastructure vandalism in 2022-2023. https://www.theborneopost.com/2024/04/25/julaihi-sarawak-lost-rm20-mln-to-utility-infrastructure-vandalism-in-2022-2023/?utm_source

PENGENALAN VANDALISME – MAJLIS PEBANDARAN MANJUNG. (2021). Mpm.gov.my. https://www.mpm.gov.my/vandalisme/pengenalan-vandalisme?utm_source

Sarawak’s Battle Against Vandalism: Stricter Enforcement Proposed. (2024, July 4). https://www.sarawakenergy.com/sarawaks-battle-against-vandalism-stricter-enforcement-proposed?utm_source